nowe media gutenberg i transgresje cielesnoœci

AV 60'

Pracą AV60' rządzi kompozycja która składa się z czterech części. Pierwsza część jest medytacją na temat tradycji, historii, elementów, które przed narodzinami jednostki miały na nią wpływ. Są to zdjęcia historyczne, zdjęcia z życia codziennego i historia filmu eksperymentalnego. W moim przeświadczeniu historia determinuje współczesność, stanowi tożsamość narzuconą nam przez fakt, iż konkretny byt odbywa się w prawdzie i czasie. Historia nie determinuje jednak naszych działań, wyborów i tego ku czemu zmierzamy. Powiedziałbym nawet że historia stoi na drodze do celu, jest zadaniem i z jej błędami musimy się zmierzyć. Najpierw trzeba oddzielić je jednak od nauki płynącej z dziejów, zdekonstruować splot zdarzeń, który sprawił że się pojawiliśmy. Druga część pracy dotyka problemu podmiotu, jest poszukiwaniem czystego podmiotu w wizjach wewnętrznych, w obrazach nieprzedstawiających, wizjach zamkniętych oczu, ale również zapuszczaniem się kamery w nieokiełznany przez codzienność rejon, jakim jest przestrzeń wewnętrznawnętrza naszego ciała. Tam próbuję budować pewną formę medytacji na temat źródeł życia. Wędrujemy następnie między jednokomórkowymi formami życia, a embrionem, a więc istotą ludzką. Narodziny dziecka są więc zarówno medytacją nad życiem, ale są także narodzinami wideo, jako medium którego historii należy szukać w filmie eksperymentalnym. Trzecia część jest połączona poprzez żywioł wody, narodzin, oczyszczenia. Wnikamy w świat zewnętrzny omyci prastarym symbolem śmierci, życia, chaosu, oczyszczenia. Po zrzuceniu z siebie mistycyzujących kontekstów i ambientalnej powłoki obrazów przechodzimy zarażeni tym stanem umysłu do próby odniesienia się do najbliższego otoczenia i wybudowania własnej tożsamości w relacji do tegoż otoczenia. Zastanawiamy się na ile to otoczenie ma wpływ na nas, jako na organizmy stanowiące część sieci informatycznej. Na ile chłoniemy, na ile wytwarzamy i na ile dekodujemy informacje. Uczymy się porządkowania świata. Ostatnia, czwarta część to rozważanie żywiołu miłości w odniesieniu do poświęcenia siebie dla innych, odnalezienia siebie w innych, odnalezienia w drugim człowieku podmiotu, który został podzielony, rozproszony w świecie przez podstawowy mechanizm percepcji. Rozbity na oko i punkt w którym zbiegają się linie horyzontu. Dwa punkty stanowiące jedno i łączące cały świat w jeden dyspozytyw miłości dzięki symbolowi ryby, znakowi nieskończoności.

Zdarzyło się tak, że w mojej drodze artystycznej pomocnikiem okazał się być prof. Józef Robakowski. Cieszy mnie to niezmiernie, gdyż moja koncepcja sztuki jest w pewien sposób ustawiona polemicznie, ale i zarazem kontynuatorsko względem jego koncepcji. Dla niego sztuka to energia, lub manifestacja energii. Dla mnie sztuka jest manifestacją absolutu, którego natura nie może być tylko i wyłącznie energetyczna. Absolut posiada bowiem podmiotowość, która jak chce tego tradycja - posiada swoje odbicie, aktualizację i antycypację w każdym człowieku. Podobnie jak Robakowskiego, nie zastanawia mnie świat realny, bo mój świat jest światem antropocentrycznym. Światem oka, ucha i mediów. Nie zastanawia mnie dylemat materialnej, lub energetycznej natury świata i dociekanie arche. Interesuje mnie jedyny świat w jakim żyjemy, a więc świat człowieka, oraz jego ekstensji - mediów, a więc kultura. W tym świecie poza energią pojawia się percepcja, świadomość, pamięć. czy wreszcie miłość-prawda o którą ostatecznie chodzi w AV'60. Kontynuowanie refleksji rozpoczętej przez Robakowskiego ma także miejsce w moim podejściu do estetyki, którą określił on jako Vital Video, czyli zawierającą odcisk organiczności, utrwalającą zmęczenie w sposób mechaniczny. Dla mnie Vital Video jest także pewnego rodzaju zapisem rytmów ciała. Staram się dzięki kamerze osiągnąć wyspokojenie własnego ciała, dystans do przedmiotu, który pozwala na jego kontemplację, lub przeciwnie - skupić energię na ciele i rozbić kontemplację przedmiotu i zwrócić uwagę na ciało. Ostatecznie spotykam się z Robakowskim także w anty-estetyzującej postawie architekta, inżyniera. I choć "estetyczność" obrazu obaj osiągamy w pewnym sensie mimochodem, to można powiedzieć że ujawnia się ona jako naturalny żywioł sztuki i artysty.

Wierzę, że hasła takie jak wolność, tolerancja spotykają się w pojęciu transcendencja. Transgresja kulturowa pozbawia jedynego narzędzia poznania świata, jakim dla człowieka jest kultura i jej transcendentalne źródło. Kultura stanowi bowiem magazyn wiedzy czerpanej z mediów, zmysłów, z natury umysłu, czy także z chwil kiedy przebłysk absolutu pojawia się w człowieku i człowiek wychodzi poza dylematy naturalistyczne, poza czas, energię i materię. Transgresja jest formą migracji między formami w obrębie natury. K kiedy dokonuje się ewolucyjnie, a nie rewolucyjnie posiada zwykle wartość aksjologiczną dodatnią, gdyż forma egzystencji, jaką jest człowiek w jego całościowym wymiarze - nie tylko cielesnym, albo też umysłowym czy duchowym - musi się dostosować kompleksowo do zmieniających się warunków. Zmiany, które odbywają się zbyt szybko, pociągają za sobą straty. Tak więc sztuka, moim zdaniem, powinna być formą zespalania doświadczeń bardzo odległych od siebie i taką postacią transgresji, która - odnosząc do transcendencji - prowadzi płynnie do formowania nowych bytów, nowych tożsamości. Sztuka musi skłaniać do budowania świata spójnego, który jest możliwy do przyjęcia przez człowieka. Ostatecznie tożsamość, to nie tylko odpowiedź na pytanie skąd przychodzę, kim jestem i dokąd zmierzam, ale i odpowiedź na pytania, czym jest przestrzeń, która wyznacza ów ruch, czy mój ruch jest w sposób konieczny ruchem "od" i "do", oraz jakie prawa i wartości znajdują się w niej. Każdy mój ruch nie jest tylko ruchem w przestrzeni, ale zespoleniem przestrzeni ze mną.

Uważam, że o ile "literaturą średniowiecza była architektura", jak chciał Victor Hugo, o tyle literaturą współczesną jest wideo i to wideo dziś tworzy zręby tożsamości. Wideo szeroko rozumiane, funkcjonujące jako interfejs, jako multi-medium, wchodzące w skład hiper-medialności a nie jako aparatura podłączona do telewizora. Wideo stanowi język w którym odciska swą tożsamość współczesna Europa. Maszyny widzenia monitorują każdy zakątek świata i ciekawi je wszystko. Wideo jest więc egalitarną współczesną formą komunikacji i kontemplacji. Jest czynnością, procesem, a nie tworem.

Natomiast sztuka wideo nigdzie nie jest u siebie! W domu zawłaszcza telewizor, w telewizji jest połknięta przez czas antenowy, w kinie jest obcym i śmiesznym gościem traktowanym protekcjonalnie, w galerii jest zbyt ruchliwa by ją tolerować. Przestrzeń publiczna warunkuje mobilnych odbiorców, więc wideo musiałoby być unieruchomione i stracić podstawową swą umiejętność - montaż, budowanie znaczeń horyzontalnych. Musiałoby poprzestać na znaczeniach wertykalnych, charakteryzujących odbiór przelotny, pobieżny, choć - jak w przypadku fotografii - umożliwiającychl kontemplację, uruchomienie mechanizmu fantazji. Wideo wymaga koncentracji, unieruchomienia, gdyż ruch zastępuje fantazję i nawet jeśli wideo konkuruje z neo-telewizją, musi posiadać możliwość zatrzymania na sobie wzroku. Internet jest obcy dla wideo, bo sam w sobie jest mobilny, jest wędrówką bez mapy przez płaszczyzny przekazów, które stale stają się częścią dyspozytywu, narzucanym przez programistów przedłużeniem monitora. Rozwiązania mobilne w telefonach, wideo-walkmanach itp., wymuszają na wideo działania wirusowe.

Z tej alokacji wynika "wirusowość", strategia zawłaszczania, atakowania w celu ukazania własnej odrębności, walka o odbiorcę mimo niesprzyjających warunków. Na czym polega działanie wirusa? Na zaakceptowaniu ram działania i na wykorzystaniu systemu przeciw niemu samemu.

Wideo jednak może też służyć do budowania idei, do budowania narracji - a to wymaga dojrzałości społecznej, wyjścia poza ramy buntu. Lecz uspołecznienie dokonuje się poprzez osadzenie w przestrzeni, poprzez przysłowiowe nadanie ziemi pod budowę świątyni danej sztuki. Od tego, jaka ona będzie, zależy zapewne jakość nowego,stworzonego przez wideo, mitu.

Michał Brzeziński

PEER GYNT

Peer Gynt jest próbą wpuszczenia wirusa wideo do świątyni muzyki. Nie chodzi o destruowanie, ale o mutację, o wytworzenie nowego rodzaju totalnego dzieła sztuki. Muzyka w swym bastionie chroniona jest aurą dumnej ignorancji innych rodzajów sztuki [może poza literaturą i klasycznym malarstwem, czy baletem] i oczywistym wywyższenia muzyki nad inne media, przez które lśnienie sztuki przedostaje się w życie ludzkie. Obraz więc pozornie staje się więc wizualizacją, co już na wstępie wiedziałem. Czułem, że przyjmując to zaproszenie - wyzwanie muszę uniknąć "tańczenia jak mi zagrają". Muzyka nie jest uwikłana w treści i mimo żałosnych prób muzyki socrealistycznej, przybiera najwyżej narodowy charakter, którego interpretację pozostawia się zawsze odbiorcy - jest czystym drżeniem umysłu, wibracją, energią. Obraz, mimo że substancjalnie również jest jedynie wibracją fal działa inaczej. Jest zawsze subiektywnie określony, choć też nie zawsze jednoznaczny. Zawsze znaczenia obrazu można wyczytać, zwerbalizować, choć niekiedy ilość asocjacji jest tak wielka, że zajmuje to lata całe. Jednak procesy znaczeniowe zachodzące w obrazie są tyleż estetyczne, co intelektualne. Wejście obrazu do świątyni muzyki jest wtargnięciem interpretacji do czystej jak kryształ, jak architektura Filharmonii Łódzkiej, struktury - bezlitosnym zawłaszczeniem jej.

Interpretacja ta jest jednak tylko częściowa. Powinno się zwrócić również uwagę na to, że moje rozumienie wideo staje po stronie kultury i razem z nią stara się tworzyć całość rozszerzaną wszelkimi zjawiskami kontrkulturowymi. Wykorzystuję transgresję w służbie transcendencji w jej indywidualistycznym rysie. O ile awangarda wideo ustaliła pewien kanon, język i tradycję wideo, o tyle ja chcę ukonstytuować wideo w kulturze z całym dorobkiem tego medium, historią i teorią.

Wideo w swojej barbarzyńskiej i nomadycznej, łupieżczej cesze posiada potencjał kreatywny, który sprawia, że może stać się "bytem osiadłym", podobnym literaturze. Medium autotematycznie stojące dotychczas jak laska pasterska, lub totem w centrum świata, centrum które przemieszcza się wraz z okiem, a więc tworzy axis mundi, może zostać dziś otworzone na świat poprzez to, że stanie się metaforą człowieka. Unaocznioną ekstensją. Sytuacja, która zaistniała w Filharmonii Łódzkiej jest więc diagnozą kultury współczesnej. Jeśli miałbym posunąć się do podsumowania powiedziałbym, że wydarzenie to dało początek wchodzeniu wideo do kanonu sztuk wizualnych na równi z muzyką, w sposób niezależny od kina i innych uznanych sztuk. Nie twierdzę, że jest to pierwsza znana mi próba przekroczenia progu filharmonii, ale twierdzę że jako pierwszemu w Polsce udało mi się uniknąć serwilizmu i wyprowadziłem wideo z filharmonii z tarczą i podniesioną przyłbicą.

Michał Brzeziński

video art - sztuka wideo